«ئەوەی بۆ دەرەوە دەڕوانێت خەو دەبینێت؛ ئەوەی بۆ ناوەوە دەڕوانێت بێدار دەبێتەوە»
تابلۆی «ئەوەی ئاو پێی دام» (What the Water Gave Me)، فریدا کالۆ، ١٩٣٨. کۆمەڵێک یادەوەری، ترس، ئەزموون و وێنەی ڕەمزی وەک خەوێک لە ناو ئاوی بانیۆکەدا دەردەکەون؛ وەک ئەوە وایە سەیری ناو نائاگایی بکەین.
پێشەکی
ئەم ڕستە کورتە یەکێکە لە ناسراوترین وتەکانی کارڵ گوستاڤ یونگ (١٨٧٥–١٩٦١)، دەروونناسی سویسری و دامەزرێنەری دەروونناسیی شیکاری. لە چەند وشەیەکدا کرۆکی ڕێبازەکەی کۆ دەکاتەوە: ڕێگای ناسینی خود بە ناوەوەدا دەڕوات، نەک بە جیهانی دەرەوەدا.
لەم بابەتەدا دەبینین وتەکە لە کوێوە هاتووە، «خەوبینین» و «بێداربوونەوە» لەم ڕستەیەدا چ مانایەکیان هەیە، و چۆن دەتوانین لە ژیانی ڕۆژانەدا بەکاری بهێنین.
چیرۆکی وتەکە
یونگ ئەم ڕستەیەی لە نامەیەکدا نووسیوە کە لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩١٦دا بۆ فانی باودیچ (Fanny Bowditch)، یەکێک لە نەخۆشەکانی، ناردوویەتی. باودیچ لە قۆناغێکی ئاڵۆزی ژیانیدا بوو و بەدوای ئارامی و ڕوونییدا دەگەڕا.
یونگ پێی گوت کە وەڵامی پرسیارەکانی لە ڕووداو و کەسانی دەوروبەریدا نییە. بە بۆچوونی ئەو، دیدی مرۆڤ تەنها کاتێک ڕوون دەبێتەوە کە بتوانێت بڕوانێتە ناو دڵی خۆی. ئەم نامەیە لە هەمان ئەو ساڵانەدا نووسرا کە یونگ خۆی لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی قووڵدا بوو لەگەڵ نائاگایی خۆیدا، و ئەزموونەکانی لە پەرتووکە سوورەکەدا تۆمار دەکرد [١].
بەرگی وەرگێڕانی کوردیی «پەرتووکە سوورەکە»ی کارڵ گوستاڤ یونگ، وەرگێڕانی کامەران چرووستانی لە ئەڵمانییەوە.
خەوبینین بە چاوی کراوە
مەبەستی یونگ لە «خەوبینین» خەوی شەو نییە، بەڵکو ژیانێکە کە لە ناو پەخشکردنەوەکاندا (projection) دەگوزەرێت. ئەوەی لە خۆماندا نایناسین، لە خەڵکی تردا دەیبینین.
بۆ نموونە، کەسێک کە تووڕەییی خۆی ناناسێت، هەموو دەوروبەری بە تووڕە دەبینێت. یان کەسێک کە خۆشبەختی تەنها لە سەرکەوتن، پارە و پەسەندی خەڵکدا دەگەڕێت، وەک ئەوە وایە لە خەودا بێت: هەمیشە دەڕوات، بەڵام هەرگیز ناگات. جیهانی دەرەوە وەک شاشەیەکە کە وێنەی ناوەوەمانی لێدەدرێت، بەبێ ئەوەی بزانین.
سینەما وەک وێنەی پەخشکردنەوە: ئەوەی لە شاشەکەدا دەیبینین لە شاشەکەوە نایەت، لە پشتمانەوە، لە ناوەوەی خۆمانەوە پەخش دەکرێت.
تابلۆی «فێنۆمێنۆ» (Fenómeno)، ڕێمێدیۆس ڤارۆ، ١٩٦٢. سێبەرەکە بە ئازادی دەڕوات، بەڵام خاوەنەکەی بە زەوییەوە چەسپاوە. سەرچاوە: Remedios-Varo.com
بێداربوونەوە بە ڕوانین بۆ ناوەوە
ڕوانین بۆ ناوەوە بە مانای ڕووبەڕووبوونەوەی نائاگا دێت: خەوەکان، هەستە شاراوەکان و بەشە تاریکەکەی خۆمان، کە یونگ ناوی ناوە سێبەر. کاتێک ئەم بەشانە دەناسین و وەریاندەگرین، کەمتر بۆ جیهانی دەرەوەدا پەخشیان دەکەینەوە (فڕێیان دەدەینە دەرەوە).
یونگ ئەم ڕێگایەی بە تاکبوون (individuation) ناو دەبات: بوون بە کەسێکی تەواو کە هەموو لایەنەکانی خۆی بە هۆشیاری قبووڵ کردووە. ئەمە خۆویستی یان دابڕان لە جیهان نییە؛ بە پێچەوانەوە، ئەوەی بێدار دەبێتەوە بە ڕوونییەکی زیاترەوە مامەڵە لەگەڵ خەڵک و ژیاندا دەکات.
«ماندالا» بە سانسکریتی بە مانای «بازنە» دێت، و یونگ ئەم ماندالایەی لە ساڵی ١٩١٩دا لە پەرتووکە سوورەکەدا کێشاوە وەک وێنەیەکی دەروونی مرۆڤ، کە هەموو بەشەکانی بە دەوری یەک ناوەنددا کۆ دەبنەوە [١]. ئەگەر لە دەرەوە بۆ ناوەوە بیخوێنینەوە، هەمان گەشتی بێداربوونەوەیە: لە هێزە دژبەیەکەکانی دەرەوەوە تا دەگەینە ڕووناکیی ناوەند، کە وێنەی خودە.
ماندالای لاپەڕەی ٥٢٧ لە وەرگێڕانی کوردیی پەرتووکە سوورەکە (The Red Book)، کارڵ گوستاڤ یونگ، ١٩١٩
وێنەکە لە دەرەوە بەرەو ناوەوە بخوێنەوە:
- چوار شێوەی مرۆیی لە چوار ئاراستەکەدا: ڕەمزی چوار ڕووی ئەرکێتیپی کەسایەتی؛ پیرەمێردی دانا، دوو ڕووی ئەنیما (Anima)، و شێوەیەکی تاریک و ژێرزەوی کە ڕوویەکی وێرانکەری هێزی ڕۆحیی نوێنەرایەتی دەکات.
- بازنە و نەخشە دەرەکییەکان: هێزە داهێنەرەکان کە هەندێکیان بەرەو ناوەوە و هەندێکیان بەرەو دەرەوە کار دەکەن.
- بازنەی دووەم: بنەما گەردوونییە سوورڕاوەکان، کە چوار ڕەنگی سەرەکی لەخۆ دەگرن.
- بازنەی یەکەم: تۆوەکانی ژیانی سەرەتایی (Protoplasmic Life-Seeds).
- ناوەند: ئەستێرە و ڕووناکییەکی سپی لە ناو ئاسمانێکی شین و هەوری زێڕین؛ دەتوانرێت لە ڕوانگەی دەروونناسیی یونگدا بە ڕەمزی خود (The Self) و یەکپارچەیی دەروونی پەیوەست بکرێت.
چۆن بڕوانینە ناوەوە؟
یونگ چەند ڕێگایەکی بۆ ئەم کارە پێشنیاز کردووە:
- خەوەکانت بنووسە: بە بڕوای یونگ، خەو نامەیەکە لە نائاگاوە.
- سەرنجی کاردانەوە تووندەکانت بدە: کاتێک کەسێک زۆر تووڕەت دەکات، لە خۆت بپرسە: ئایا ئەمە بەشێکە لە خۆم؟
- خەیاڵی چالاک (active imagination): ڕێگە بە وێنە و هەستەکانت بدە بە ئازادی بێنە دەرەوە، بە نووسین، وێنەکێشان یان گفتوگۆی ناوەکی.
- کاتی بێدەنگی: هەموو ڕۆژێک چەند خولەکێک بەبێ مۆبایل و قەرەباڵغی، تەنها لەگەڵ خۆت بەسەربەرە.
کۆتایی
وتەکەی یونگ بانگهێشتێکە بۆ بێداربوونەوە. جیهانی دەرەوە گرنگە، بەڵام تەنها کاتێک بە ڕوونی دەیبینین کە پێشتر ناخی خۆمانمان ناسیبێت. ئەوەی بۆ ناوەوە دەڕوانێت، دەرەوەش بە چاوی کراوە دەبینێت.
سەرچاوەکان
[١] یونگ، کارڵ گوستاڤ. پەرتووکە سوورەکە. وەرگێڕانی لە ئەڵمانییەوە: کامەران چرووستانی.
